Tết Nguyên Đán không chỉ là thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới mà còn là dịp để con cháu thể hiện lòng thành kính, biết ơn đối với tổ tiên, thần linh. Nghi lễ cúng bái ngày Tết mang một ý nghĩa tâm linh sâu sắc, là sợi dây kết nối vô hình giữa các thế hệ. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ các quy tắc và thường vô tình mắc phải những sai lầm không đáng có, có thể ảnh hưởng đến sự trang nghiêm và ý nghĩa của việc thờ cúng. Bài viết này sẽ chỉ ra những sai lầm phổ biến khi cúng ngày Tết để bạn và gia đình có một khởi đầu năm mới trọn vẹn, bình an và may mắn.

Tại sao cần cúng lễ đúng cách vào ngày Tết?

Cúng lễ ngày Tết là một nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn". Đây là dịp để gia đình sum họp, cùng nhau tưởng nhớ về cội nguồn, ông bà tổ tiên. Một mâm cúng đủ đầy, một nghi lễ trang trọng không chỉ thể hiện lòng thành của con cháu mà còn là lời cầu mong cho một năm mới an khang, thịnh vượng, gia đạo hòa thuận. Việc thực hiện đúng các nghi thức giúp giữ gìn sự tôn nghiêm của không gian thờ tự, tránh phạm phải những điều kiêng kỵ, qua đó giúp tâm hồn thanh thản, vững tin bước vào một năm mới với nhiều hy vọng tốt đẹp. Duy trì những giá trị truyền thống này cho các thế hệ tương lai, cho đến cả tết 2038 và xa hơn nữa, là trách nhiệm của mỗi chúng ta.

Những sai lầm phổ biến khi chuẩn bị mâm cúng Tết là gì?

Mâm cúng là trung tâm của nghi lễ, vì vậy việc chuẩn bị cần hết sức cẩn trọng. Dưới đây là những sai lầm thường gặp mà các gia đình nên tránh:

• Sử dụng hoa giả, trái cây giả: Nhiều người cho rằng đồ giả đẹp và bền hơn, nhưng trong thờ cúng, sự chân thành là quan trọng nhất. Hoa tươi và trái cây tươi mang sinh khí, năng lượng tích cực và thể hiện tấm lòng thành kính thật sự của gia chủ. Đồ giả thiếu đi sự sống động và bị coi là không tôn trọng thần linh, tổ tiên.
• Chọn sai loại hoa quả trên mâm ngũ quả: Mâm ngũ quả thường mang ý nghĩa cầu mong một năm đủ đầy, sung túc. Tuy nhiên, cần tránh các loại quả có gai nhọn (như mít, sầu riêng) vì tượng trưng cho chông gai, trắc trở; các loại quả có vị cay, đắng hoặc những quả đã mọc rễ, mọc mầm.
• Đặt đồ cúng trực tiếp xuống đất hoặc nơi không sạch sẽ: Bàn thờ là nơi linh thiêng. Đồ cúng cần được đặt trên bàn, trên đĩa sạch sẽ, trang trọng. Tuyệt đối không đặt mâm cúng Giao thừa trực tiếp xuống đất mà phải có bàn hoặc ít nhất là một chiếc chiếu mới và sạch.
• Không lau dọn bàn thờ trước khi cúng: Trước Tết, việc lau dọn bàn thờ (bao sái) là một nghi thức quan trọng. Bàn thờ bám bụi, lộn xộn thể hiện sự thiếu chu đáo và bất kính của con cháu. Cần dùng nước sạch, nước thơm (như nước gừng, nước lá bưởi) và khăn sạch riêng để lau dọn.
• Dùng đồ ăn đã qua sử dụng hoặc đồ ăn sẵn, đồ hộp: Đồ cúng phải là đồ mới, được chuẩn bị riêng với tất cả sự thành tâm. Việc dâng cúng đồ ăn thừa hoặc đồ hộp, đồ ăn nhanh tiện lợi bị xem là qua loa, thiếu tôn trọng. Tấm lòng của gia chủ thể hiện qua việc tự tay chuẩn bị mâm cỗ.

Khi cúng Giao thừa cần tránh những điều gì?

Giao thừa là thời khắc thiêng liêng nhất, là lúc đất trời giao hòa và các vị thần linh, tổ tiên về ngự. Trong lúc hành lễ, gia chủ cần giữ không khí trang nghiêm và tránh những điều sau:

• Cãi vã, nói lời to tiếng, tục tĩu: Không khí gia đình trong đêm Giao thừa có ảnh hưởng đến cả năm. Việc to tiếng, cãi vã, chửi mắng trong lúc cúng bái là một sự xúc phạm nghiêm trọng đến thần linh, tổ tiên, dễ mang lại điềm không may cho gia đình.
• Để vật nuôi lại gần khu vực bàn thờ: Chó, mèo hay các vật nuôi khác bị coi là không sạch sẽ (uế tạp) và không được phép đến gần, leo trèo hay phá phách khu vực thờ cúng, đặc biệt là trong lúc đang hành lễ.
• Người hành lễ ăn mặc không chỉnh tề: Người đứng ra khấn vái phải là người lớn trong nhà, đã tắm rửa sạch sẽ, mặc quần áo gọn gàng, lịch sự. Tránh mặc quần đùi, áo may ô, trang phục hở hang hay luộm thuộm khi đứng trước bàn thờ.

Thắp hương ngày Tết như thế nào cho đúng?

Nén hương là cầu nối tâm linh giữa thế giới trần tục và cõi thiêng liêng. Việc thắp hương cũng cần tuân theo một số quy tắc:

• Không thắp hương theo số chẵn: Theo quan niệm phong thủy, số lẻ (1, 3, 5, 7, 9) mang năng lượng dương, tượng trưng cho sự phát triển, may mắn. Số chẵn mang năng lượng âm, không phù hợp cho việc cầu cúng. Thông thường, người ta thắp 3 nén hương (tượng trưng cho Thiên - Địa - Nhân) hoặc 1 nén (thể hiện lòng thành).
• Không để hương tắt giữa chừng: Người xưa quan niệm hương tắt khi đang cúng là điềm không lành. Vì vậy, hãy chọn loại hương chất lượng tốt, đảm bảo cháy đều và tránh nơi có gió lùa mạnh khi cúng.
• Cẩn thận với tàn hương: Tránh để tàn hương rơi vãi lung tung xuống đồ cúng hoặc các vật dụng khác. Bát hương phải được giữ sạch sẽ, gọn gàng.

Cúng xong có được thụ lộc (ăn đồ cúng) ngay không?

Đây là câu hỏi nhiều người thắc mắc. Đồ cúng sau khi dâng lên tổ tiên, thần linh được gọi là "lộc". Việc gia đình cùng nhau ăn đồ cúng (thụ lộc) mang ý nghĩa nhận lấy phước lành, sự che chở cho năm mới. Tuy nhiên, không nên hạ lễ và thụ lộc ngay lập tức. Cần đợi cho hương cháy được khoảng 2/3 hoặc qua tuần hương rồi mới làm lễ tạ và hạ đồ cúng xuống. Hành động này thể hiện sự tôn trọng, để tổ tiên, thần linh có đủ thời gian "chứng giám" và "hưởng dụng" lễ vật.

Lời khấn vái có cần phải theo mẫu văn khấn cổ không?

Các bài văn khấn cổ truyền có giá trị hướng dẫn, giúp buổi lễ diễn ra trang trọng, đúng trình tự. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất trong lời khấn vẫn là sự thành tâm. Một lời cầu nguyện xuất phát từ đáy lòng, dù mộc mạc, giản dị nhưng chân thành vẫn có giá trị hơn là đọc một bài văn khấn dài mà không hiểu ý nghĩa. Bạn có thể tham khảo văn khấn để biết trình tự (khấn ai trước, ai sau, trình bày lễ vật...) nhưng nên nói lên những lời cầu mong của riêng mình và gia đình. Việc chuẩn bị chu đáo cho mỗi dịp Tết, dù là năm bính ngọ 2026 sắp tới hay bất kỳ năm nào khác, đều là cách thể hiện lòng thành kính sâu sắc nhất.

Tóm lại, thờ cúng ngày Tết là một nghi lễ quan trọng, thể hiện lòng hiếu thảo và mong ước về một tương lai tốt đẹp. Bằng cách tránh những sai lầm trên và thực hiện các nghi thức với tất cả sự trang trọng và thành tâm, bạn không chỉ giữ gìn được nét đẹp văn hóa của dân tộc mà còn mang lại sự bình an, may mắn cho gia đình mình trong suốt cả năm. Chúc bạn và gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng!